چرا امامت بر نبوت برتری دارد؟ | ناصرون
قالب وردپرس پوسته وردپرس قالب فروشگاهی وردپس

چرا امامت بر نبوت برتری دارد؟

چرا امامت بر نبوت برتری دارد؟
چرا امامت بر نبوت برتری دارد؟

پرسش:

چرا امامت بر نبوت برتری دارد؟

پاسخ:

یکی از شبهات مطرح در میان اهل سنت علیه تشیع اعتقاد شیعیان بر برتری مقام امامت بر مقام نبوت است که بر اساس آن شیعیان معتقدند مقام و منزلت امامان از مقام و مرتبه پیامبران الهی بالاتر است.

تحلیل و بررسی

بحث در تعریف نبوت و امامت و فرق آن دو یک بحث قرآنی و کلامی است که هر مکتب و فرقه‌ای می تواند دیدگاه و نظر خود را طرح و تبیین کند، لکن باید هر نظر و مبنایی بر مبنای دینی مانند کتاب و سنت مستند گردد.

با نگاه به آرای اهل سنت و تشیع در تعریف امامت ما به اختلاف مبنایی آن دو پی می‌بریم. عالمان اهل سنت در کتب کلامی امامت را به ریاست دنیوی ناظر بر امر حکومت و سیاست تفسیر کرده‌اند که نهایت حاکم نیز متکفل اجرای امور دینی نیز می‌گردد.

با این نگاه به تعریف امام و امامت روشن می‌شود اهل سنت تعریف عام عام از امامت در قرآن و روایات اراده و ارائه نموده‌اند،۱ چرا که در قرآن و امام و امامت هم بر مقام نبوت و بالاتر از آن و هم برای غیر مقام نیوت مانند حکومت و رهبری جامعه حتی از جنس کفر و الحاد نیز استعمال شده است، مانند: «وَ جَعَلْنَاهُمْ أَئمَّةً يَدْعُونَ إِلىَ النَّارِ»۲، «ْ فَقَاتِلُواْ أَئمَّةَ الْكُفْرِ»۳. پس از این منظر باید گفت اهل سنت می‌توانند امامت و امام را مادون نبوت و نبی توصیف کنند، لکن حق ندارند و منطقی هم نیست که آنان تعریف و رویکرد شیعه به مسئله امامت ر به صرف مخالفت با مبنای خود، مخالف قرآن و اسلام معرفی کنند، چرا که تعریف شیعه از امامت بر قرآن مستند است، توضیح اینکه: تعریف امامت از منظر امامیه و تفاوت آن با رویکرد اهل سنت بحث مفصلی دارد۴ که مهم‌ترین مختصات تعریف شیعه عبارت است از: الف. مشروعیت الهی امامت؛ ب. صفات خاص (علم و عصمت)؛ ج. مرجعیت علمی و دینی؛ د. واسطه فیض و قطب (ولایت عامه)؛ هـ. برخورداری از الهام.

بر اساس این تعریف و ویژگی‌ها هر شخصی ولو حاکم عادل نمی‌تواند «امام» و حائز صفت امام گردد، چرا که جمع صفات فوق در انسان‌های عادی مشکل بلکه ممتنع است و فقط انسان‌های محدود با فضل الهی و مورد نص خداوند و رسولش می توانند چنین ادعایی را مطرح کنند.

با توجه به تعریف خاص امام و امامت از سوی شیعه – البته در روایات نیز آمده است – معلوم می‌شود دارنده صفات فوق نه پیامبر بلکه در ردیف پیامبران و فرق آن دو تنها در اخذ وحی و کتاب آسمانی است، اما ممکن است مقام دارنده صفات امامت از بعض پیامبران نیز بیشتر شود، بلکه از آیه ذیل نیز می‌توان به طور قطع این ادعا (برتری امامت بر نبوت) را ثابت کرد:

وَ إِذِ ابْتَلىَ إِبْرَاهِمَ رَبُّهُ بِكلَِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ  قَالَ إِنىّ‏ِ جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا  قَالَ وَ مِن ذُرِّيَّتىِ  قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى  الظَّالِمِينَ۵

با نگاهی به شأن نزول آیه و تاریخ آن روشن می‌شود اعطای مقام امامت به حضرت ابراهیم بعد از اعطای نبوت و در اوخر عمر شریفش و بعد از آزمایش و امتحان‌های متعدد انجام گرفته است. از آن بر می‌آید که مقام امامت با مقام نبوت متفاوت و متمایز و از آن برتر و بالاتر نیز است، چرا که اعطای امامت بعد از مقام نبوت بوده است و اگر عین نبوت بود سخن از اعطای آن و تفرع آن بر ابتلاء به کلمات الهی لازم و وجهی نداشت.

از اینجا روشن می‌شود دیدگاه امامیه در برتری مقام امامت بر مقام نبوت بر قرآن کریم مستند است.

امام رضا(ع) ضمن تصریح به محدودیت اذهان مردم در نیل به حقیقت امامت تصریح می کند که امامت بالاتر از نبوت است و برای این ادعا حضرت به اعطای مقام امامت بعد از نبوت به حضرت ابراهیم استدلال می‌کند.

و ان الامامة خص الله بها ابراهیم الخلیل(ع) بعد النبوة و الخلّة مرتبة ثالثة و فضبلة شرّفه بها.۶

حضرت در ادامه تأکید می‌کند چنین مقامی تنها به نسل علی(ع) اختصاص یافته است.

امام صادق(ع) در مقام توصیف اوصاف و مقامات حضرت ابراهیم به ترتیب به مقام‌های: ۱. عبد ۲. نبی ۳. رسول ۴. خلیل ۵. امام، اشاره و تأکید می‌کند این مقام‌ها به ترتیب بوده یعنی اول عبد بعد نبی بعد رسول بعد خلیل و در آخر به امامت نائل می‌آید.

إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى اِتَّخَذَ إِبْرَاهِيمَ عَبْداً قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَهُ نَبِيّاً وَ إِنَّ اَللَّهَ اِتَّخَذَهُ نَبِيّاً قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَهُ رَسُولاً وَ إِنَّ اَللَّهَ اِتَّخَذَهُ رَسُولاً قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَهُ خَلِيلاً وَ إِنَّ اَللَّهَ اِتَّخَذَهُ خَلِيلاً قَبْلَ أَنْ يَجْعَلَهُ إِمَاماً فَلَمَّا جَمَعَ لَهُ اَلْأَشْيَاءَ قَالَ «إِنِّي جٰاعِلُكَ لِلنّٰاسِ إِمٰاماً۷

امام سجاد(ع) بعد از توصیف خود به ائمه مسلین خودشان را «حجج الله»، «أمان اهل الأرض»، «بنا یمسک الله السماء»، «بما یترل الغیث و ینشر الرحمة و یخرج برکات الأرض» و «لولا ما فی الأرض منا لساخت باهلها» توصیف می‌کند که نگاه بلند و ژرف آنان به امامت را می‌رساند.۸

این اوصاف از اوصاف اختصاصی امامان است که پیامبران پیشین – جز پیامبر اسلام – بر آن‌ها متصف نبودند.

حاصل آنکه اختلاف شیعه و اهل سنت در تعریف امامت اختلاف مبنایی و به نوعی قابل اغماض می‌باشد؛ مورد مناقشه اصلی در این مبحث در رهاورد مبنای فوق است که شیعه با توجه به تعریف خاص خود از امامت آن را بر دوازده امام خود تطبیق داده و در نتیجه مقام ائمه را بالاتر از مقام پیامبران جز پیامبر اسلام می‌دانند که در اینجا اهل سنت شیعیان را متهم به غلو و افراط نموده‌اند.

به دیگر سخن آیا علاوه بر پیامبران انسان‌های دیگر نیز بر مقام امامت نائل آمده‌اند یا نه؟ امامیه بر این سؤال پاسخ مثبت می‌دهد و معتقد است مطابق آیات و روایات دوازده امام شیعیان به مقام امامت نائل آمده است و آیات و روایات مثبت این ادعا در مطالب مذکور گذشت.۹

پی‌نوشت‌ها____________

  1. ر.ک: تفسیر کبیر/فخر رازی/ج ۴/ص ۴۴/ذیل آیه ۱۲۴ سوره بقره.
  2. قصص/آیه ۴۱.
  3. توبه/ آیه ۱۲.
  4. شما می‌توانید این بحث را در ابتدای فصل اول کتاب منبع مطالعه نمایید.
  5. بقره/آیه ۱۲۴.
  6. عیون اخبار الرضا/ج ۲/صص ۶-۱۹۵؛ الکافی/ج ۱/ص ۱۹۹؛ الحجة/ب نادر جامع/ح ۱.
  7. کافی/ج۱/ص۱۷۵.
  8. نحن أئمة المسلمين و حجج اللّه على العالمين، و سادة المؤمنين، و قادة الغرّ المحجّلين و موالي المؤمنين، و نحن أمان أهل الأرض، كما أن النجوم أمان لأهل السماء، و نحن الذين بنا يمسك اللّه السماء أن تقع على الأرض إلاّ باذنه، و بنا يمسك الأرض أن تميد بأهلها ١و بنا ينزل الغيث و ينشر الرحمة، و يخرج بركات الأرض، و لو لا ما في الأرض منا لساخت بأهلها. (فرائد السمطین/ج ۱/ص ۴۵؛ موسوعة نصوص اهل السنة/ج ۵/ص ۲۸۶.)
  9. منبع: پاسخ به شبهات کلامی، دفتر چهارم: امامت/دکتر محمد‌حسن قدردان قراملکی/تهران/سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی/چاپ اول/۱۳۸۸ هـ.ش/صص ۹۷-۹۳؛ با تشکر از کتابخانه دیجیتال نور.

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *