قدر، کلید رهایی | ناصرون
قالب وردپرس پوسته وردپرس قالب فروشگاهی وردپس

قدر، کلید رهایی

قدر، کلید رهایی
قدر، کلید رهایی

اشاره

انسان باکیاست، همیشه از فرصت‌ها و موقعیت‌های ویژه، به بهترین روش، استفاده و آنگاه آینده خود را تضمین می کند و به قول معروف، بارش را می‌بندد. در منابع دینی به بهره‌گیری از فرصت‌ها، توجه ویژه‌ای شده و از همگان خواسته شده است به ویژه در امور معنوی، قدردان فرصت‌های طلایی زندگی باشند.

رسول خدا (ص) می فرماید: «إنَّ لِرَبِّكُمْ فی أیامِ دَهْرِكُم نَفَحَاتٍ، فَتَعَرَّضُوا لَهُ لَعَلَّهُ أنْ یصِیبَكُم نَفْحَةٌ منها فلا تَشْقَوْنَ بَعْدَها أبَداً؛ همانا پروردگار شما را در طول عمرتان، نسیم‌هایی است. پس خویشتن را در معرض آن قرار دهید.‌ باشد كه نسیمی از آن نفحات به شما برسد و از آن پس، هرگز گمراه نشوید و به شقاوت نیفتید».۱

بدون شک، یکى از فرصت‌هاى بزرگ که یک بار در سال در اختیار ما قرار مى‌گیرد، شب قدر است؛ شبى که بهتر از هزار ماه، یعنی معادل عمر یک انسان است. در عظمت و جلالت مقام این شب، همین بس که خداوند به پیامبرش می فرماید: «و ما ادریک ما لیله القدر؛ تو چه می‌دانی که شب قدر چیست؟»

معنای قدر

مراد از قدر، تقدیر و اندازه‌‏گیرى است. از این رو، شب قدر را باید شب اندازه‏‌گیرى دانست.۲خداوند متعال در این شب، حوادث یك سال را تقدیر مى‏‌كند و زندگى، مرگ، رزق، سعادت و شقاوت انسان‌ها و امورى از این قبیل را در این شب مقدّر مى‏‌گرداند.

درباره دلیل نام‌گذاری «شب قدر»، چند وجه ذکر شده است. از آن جا که تمامی مقدّرات بندگان در طول سال آینده، در آن شب، مشخص و تعیین می شود، آن را شب قدر می نامند. شاهد این تفسیر، آیه سوم و چهارم سوره دخان است که می فرماید: «أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةٍ مُبارَكَةٍ اِنَّا کُنَّا مُنذِرِین. فِیهَا یُفرَقُ كُلُّ اَمرٍ حَكِیم؛ در آن شب، هر امرى با حكمت، متعین و ممتاز مى‌‏شود».

امتیازات شب قدر

برای پی‌بردن به عظمت شب قدر، باید به امتیازها و ویژگی‌های این شب بنگریم تا درک درستی از عظمت آن بیابیم. برخی ویژگی‌های شب قدر عبارت است از:

الف) شب قدر، قلب ماه رمضان

از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «همانا تعداد ماه‌ها نزد خداوند در کتاب خدا و در آن روزى که آسمان‌ها و زمین را خلق کرد، دوازده ماه است و اول ماه‌ها، ماه خداست که ماه رمضان است و قلب ماه رمضان، شب قدر است».۳

ب) برتر از هزار ماه

بر اساس تصریح قرآن کریم، شب قدر از هزار ماه بهتر است: «لیلة القدر خیر من الف شهر». (قدر: ۳)

ج) آغاز سال ‌ ‌

روال کار و زندگی ما به گونه ای است که غالباً اول سال خود را آغاز سال شمسی و عید نوروز می دانیم یا افراد دیگر با هر مرام و مسلکی در کشورهای مختلف، تاریخی را به عنوان آغاز تحول و نقطه شروع برای خود بر می‌گزینند.

از امتیازها و ویژگی‌های شب قدر این است که آغازی برای اتفاقات و حوادث یک سال آینده و حتی در صورت لیاقت و درک عظمت این شب، آغازی برای یک عمر خواهد بود.

امام صادق (ع) فرمود: «رأس السنة لیلة القدر، یکتب فیها ما یکون من السنة الى السنة؛ سر سال، شب قدر است که در آن شب، هر چه در طول سال بعد اتفاق مى‌افتد، نوشته مى‌شود».۴

بی تردید، منظور از سال در این روایت، سال‌هاى عرفى مثل سال شمسى، میلادى یا قمرى نیست که معیار روابط عرفى هستند، بلکه منظور از سال، مقدّرات مادی و معنوی یک ساله افراد است که در آن شب مقدّر مى‌شود.

د) بخشش گناهان

یکی دیگر از ویژگی‌های شب قدر، بخشش گناهان و عفو عاصیان و مجرمان است. از این رو، باید کوشید تا این فیض عظمای الهی شامل حال انسان شود. پیامبر اکرم (ص) فرمود: «من ادرک لیلة القدر فلم یغفر له فابعده الله؛ کسی که شب قدر را درک کند، پس بخشیده نشود [و از رحمت بی پایان الهی برخوردار نشود] و خدا او را [از رحمت خویش] دور می سازد».۵

ایشان در جایی دیگر فرمود: «هرکس که از فیض شب قدر محروم شود، از تمام خیرات، محروم [و بی-نصیب] شده است و محروم نمی ماند از [برکات و] خیرات شب قدر، مگر کسی که [با اعمال خویش] خود را محروم کرده باشد».۶

از این رو، باید بسیار کوشید تا غفران الهی در این شب بخشش گناهان، شامل حال انسان شود.

شب قدر کدام شب است؟

در قرآن كریم، آیه‏اى دیده نمى‏‌شود كه به صراحت‏ بیان كند شب قدر چه شبى است، ولى از جمع‏بندى چند آیه مى‌‏توان دریافت که شب قدر یكى از شب‏هاى ماه مبارك رمضان است. از یك سو، قرآن كریم مى‌‏فرماید: «انا انزلناه فى لیلة مباركة‏» (دخان: ۳) و از سوى دیگر مى‏‌فرماید: «شهر رمضان الذى انزل فیه القرآن‏». (بقره: ۱۸۵) بر اساس آیه اول، کل قرآن در یك شب مبارك نازل شده و آیه دوم گویاى این نکته است كه تمام قرآن در ماه رمضان نازل شده است. خداوند در سوره قدر مى‏‌فرماید: «انا انزلناه فى لیلة القدر». (قدر:۱) از مجموع این آیات استفاده مى‏‌شود كه قرآن كریم در یك شب مبارك، در ماه رمضان نازل شده كه همان شب قدر است. پس شب قدر در ماه رمضان است. در قرآن كریم چیزى بر این دلالت ندارد كه كدام یك از شب‏‌هاى ماه رمضان شب قدر است. پس تنها از راه روایات می‌توان آن شب را معّین كرد.

در برخی روایات منقول از ائمه اطهار (ع)، شب قدر مردّد بین نوزدهم، بیست و یكم و بیست و سوم ماه رمضان است و در برخى دیگر از آن‌ها، مردّد بین شب بیست و یكم و بیست و سوم و در روایات دیگرى، متعین در شب بیست و سوم است.۷

بنابراین، از دیدگاه روایات ائمه اهل بیت (ع)، شب قدر از شب‏هاى ماه رمضان و یكى از سه شب نوزدهم، بیست و یكم و بیست و سوم است. روایات منقول از طریق اهل سنت، ‏به طور عجیبى با هم اختلاف دارند و قابل جمع نیستند. مشهور بین اهل سنت این است كه شب بیست و هفتم ماه رمضان، شب قدر است و در آن شب، قرآن نازل شده است،۸ ولی درباره این که چرا این شب مخفی مانده و به صراحت از آن اسم برده نشده، چند دلیل بیان شده است.

برخی بر این باورند که بنا بر روایات، خداوند اجابت را در میان دعاها پنهان کرده است تا مؤمنان به همه دعاها روی آورند. همان گونه که وقت مرگ را پنهان کرده است تا مردم در همه حال، پذیرای آن باشند، وقت قیامت و ظهور امام زمان (عج) را نیز مخفی کرده است تا اهل معصیت، آن را دستاویزی برای اهداف شوم خود قرار ندهند و در مقابل، مؤمنان در همه حال، مراقبت بیشتری از خود نشان دهند.۹ بر همین مبنا، شب قدر، مخفی است و زمان دقیق آن مشخص نیست.

امام علی (ع)، دلیل مخفی بودن شب قدر را در این می داند که مؤمنان شب‌های بیشتری را قدر بدانند و در آرزوی درک فضیلت آن به کارهای نیک و عبادت بیشتری بپردازند و از زشتی‌ها دوری گزینند و در پرستش خداوند بیشتر بکوشند.۱۰

برخی دیگر بر این باورند که حکمت پنهان ماندن شب قدر این است که اگر شب خاصی معیّن می شد، برخی افراد بر اثر توفیق شب زنده داری و احیای آن به عجب و غرور دچار می شدند، اما پنهان بودن آن سبب می‌شود ملکات فاضله در مؤمنان راسخ تر شود و در نتیجه، در این شب‌ها از برکات و فیوضات بیشتری بهره‌مند شوند. اگر این شب معلوم بود، حرمت و عظمت در خور شأن خود را نداشت؛ زیرا همواره مردم برای امور پنهان، احترام بیشتری قائل هستند.

شاید بتوان وجه سومی را هم افزود و آن این که، این سه شب در روایات (نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم) به صورت پیوسته و در مجموع، شب قدر هستند. بدین معنا که در شب نوزدهم، انسان حاجت‌هایش را به درگاه الهی، عرضه و درخواست‌هایش را طلب می کند. در شب بیست و یکم، همه یا برخی از این درخواست‌ها، تأیید و در شب بیست و سوم، با این درخواست و تأییدهای اولیه، موافقت می‌شود و با امضای ولیّ امر و انسان کاملی که همگان به یُمن وجود او روزی می خورند و آسمان و زمین به برکت او برپاست، سرانجام تأیید نهایی می شود. شاید روال اداری مرسوم برای گرفتن وام و دیگر کارها، تمثیل خوبی برای این بحث باشد. مؤید این نظریه هم روایاتی از قبیل حدیث امام صادق (ع) است که می‌فرماید: «التقدیر فی لیلة تسعة عشر و الابرام فی لیلة احدی و عشرین و الامضاء فی لیلة ثلاث و عشرین؛ برآورد اعمال در شب نوزدهم انجام می ‏گیرد و تصویب آن در شب بیست و یکم و تنفیذ آن در شب بیست‏ و سوم».۱۱ والله هو العالم.۱۲

پی‌نوشت‌هاــــــــــــــ

  1. امالی/شیخ مفید/ص ۲۰۶؛ میزان الحكمه/ج ۴/ص ۲۰۰۷. شبیه این روایت در حدیث قدسی وارد شده است: «یا داود… إن لله فی ایام دهركم نفحات ألا فترصدوا لها». بحار الانوار/ج ۷۴/ص ۱۶۶.
  2. قاموس قرآن/سید على اكبر قرشى/ج ‏۵/صص ۲۴۶ و ۲۴۷.
  3. کافى/ج۴/ص۶۵.
  4. تهذیب الاحکام/ج۴/ص۳۳۲.
  5. بحارالانوار/ج ۹۴/ص ۸.
  6. کنزالعمال/متقی هندی/ج ۸/ص ۵۳۴.
  7. نک: مجمع البیان/ج ۱۰/ص‏۵۱۹.
  8. نک: تفسیر الدر المنثور/ج‏۶.
  9. بحارالانوار/ج ۶۸/ص ۱۷۶.
  10. همان/ج ۹۴/ص ۵.
  11. وسائل الشیعه/ج ۷/ص ۲۵۹.
  12. ماهنامه‌ی شبستان اندیشه/معاونت آموزشی و پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی/شماره ۳۶/صص ۸۰-۷۶.

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *