سخن حضرت علی(ع) درمورد مشورت با زنان شامل همه‌ی زنان می‌شود؟ | ناصرون
قالب وردپرس پوسته وردپرس قالب فروشگاهی وردپس

سخن حضرت علی(ع) درمورد مشورت با زنان شامل همه‌ی زنان می‌شود؟

سخن حضرت علی(ع) درمورد مشورت با زنان شامل همه‌ی زنان می‌شود؟
سخن حضرت علی(ع) درمورد مشورت با زنان شامل همه‌ی زنان می‌شود؟

پرسش:

آیا این گفته‌ی حضرت علی(ع) كه فرمودند: «ایاك و مشاورة النساء فان رأیهن الی افن و عزمهن الی وهن»۱؛ «بپرهیز از مشورت با زنان كه رأی آنان ناقص و تصمیم آنان سست است» شامل حال تمام زنان اعم از تحصیل كرده و تحصیل نكرده است؟

پاسخ:

از آنجایی كه هدف از مشورت، رسیدن به بهترین راه‌ها و گزینش برترین و راهكارهای اجرایی است، آموزه‌های دینی شرایط و شاخص‌های دقیقی چون ایمان، خردمندی، تخصص و دانایی، خیرخواهی، پختگی، دلسوزی و … را برای انتخاب مشاور معرفی نموده است.۲

اموری مانند: بخل، ترس و حرص از موانع و آسیب‌های مشورت قلمداد شده است و لذا امام علی(ع) می‌فرماید: «با فرد بخیل، ترسو و حریص مشورت نكن، زیرا در هر یك از آنان نقطه ضعفی وجود دارد كه مانع از نیل به حقیقت می‌شوند».۳

پرهیز از مشورت با زنان در كلام امیرالمؤمنین(ع) اشاره به همین جنبه‌ی روان‌شناسانه دارد چرا كه «پژوهش‌های انجام شده، نشان می‌دهد در چهار مورد از پنج هیجان اساسی (شادی، عشق، ترس، اندوه و خشم) زنان هیجان‌های شدیدتر و فراوان‌تری گزارش می‌كنند تا مردان و آن هیجان مورد استثنا – كه مردان بر زنان پیشی می‌گیرند – خشم است. زنان هیجان‌های ظریف (شادی، عشق، ترس و اندوه) را با شدت و فراوانی بیشتری تجربه می‌كنند»۴.

خانم «كلیود السون» به عنوان یك روان‌شناس اعلام می‌كند: «… به این نتیجه رسیده‌ام كه خانم‌ها، تابع احساسات و آقایان تابع عقل هستند»۵. بنابراین، با توجه به احساساتی‌تر بودن طبیعی زنان (كه در جای خود حكیمانه و برای نقش زن ضروری است)، محدودیت‌هایی در بهره‌گیری از نظر مشورتی آنان تا مادام كه به پختگی و دانایی نرسد، لحاظ شده است، اما اگر زنی بر اساس دانایی، زیركی و كسب تجربه بر احساسات و ترس خود فایق آمده و به پختگی و كاردانی لازم برسد، مانعی از مشورت با او نیست و لذا در حدیثی دیگر از امیرالمؤمنین(ع) كه به دنبال «ایاك و مشاورة النّساء» آمده است: «الّا من جرّبت بكمال عقل»؛ «مگر زنانی كه به كمال خردمندی آزموده شده‌اند».۶ در این صورت مانند مردان، شایسته مشورت هستند.

بر اساس این حدیث، كمال عقل و پختگی در مشورت شونده اعمّ از زن و مرد شرط است و اینكه در حدیث شریف، تنها از زنان نام برده شده است، به لحاظ نوع زنان است، وگرنه چه بسیار مردانی كه احساساتی یا كم‌تجربه‌اند و مشورت با آنان نیز روا نخواهد بود. بنابراین امیرالمؤمنین(ع) در این فراز از نامه ۳۱ نهج البلاغه در صدد نكوهش زنان و ایراد نقص به آنان نیستند بلكه می‌خواهند زنان و مردان را توجه دهند به اینكه این دو جنس با توجه به ساختار آفرینششان متفاوتند و آگاهی از تفاوت‌های زن و مرد در نوع تصمیم‌گیری‌ها چه در عرصه‌ی خانواده و چه در سطح كلان آن یعنی اجتماع، باعث مرزبندی توقّعات می‌شود و در سایه‌ی این آگاهی زنان و مردان سعی می‌كنند به یكدیگر فرصت داده و زمینه را برای تصمیم‌گیری صحیح و عقلانی فراهم سازند. بنابراین حضرت علی(ع) تفاوت‌های زن و مرد در تصمیم‌گیری را با بینشی هوشمندانه بیان فرموده‌اند: «ایّاك و مشاورة النّساء فان رأیهنّ الی افن، و عزمهنّ الی وهن» از مشورت با زنان بپرهیز كه رأی آنان زور سست می‌شود و تصمیم آنان ناپایدار است.

ناپایداری و سستی در تصمیم‌گیری زنان از یك سو به علت تأثیر عواطف و احساسات بر آنان و از سوی دیگر همان گونه كه بیان شد برخاسته از دید گشترده و باز (غیر متمركز) آن‌هاست. و «وهن در عزم» ممكن است اشاره به كندی در تصمیم‌گیری آن‌ها باشد كه معمولاً به خاطر دخالت دادن دیگران در تصمیم‌گیری‌هاست. با این توضیح روشن می‌شود كه ممكن است دلیل عمده‌ی منع مشورت با زنان از سوی معصومین علیهم السلام و بزرگان، این باشد كه مردم علاوه بر اینكه در تصمیم‌گیری‌های خویش نباید عواطف و احساسات خودشان را در قلمرو عقل و قضاوت‌های خود دخالت دهند، بلكه باید از نفوذ و دخالت عواطف و احساسات زنان نیز ممانعت نمایند.

البتّه همه زنان و به خصوص زنان تحصیل كرده با آگاهی از این تفاوت‌ها و شناخت حالات طبیعی خویش می‌توانند قوه‌ی تعقّل خویش را تقویت و عواطف و احساسات خویش را مهار نمایند و در تصمیم‌گیری‌ها پا به پای مردان پیش روند و در اموری كه آشنایی زنان در آن، بیشتر است طرف مشاوره قرار گیرند.

رسول اكرم(ص) می‌فرماید: «ائتمرو النساء فی بناتهن»۷؛ «در امور مربوط به دختران با زنان مشورت كنید».

قرآن كریم نیز خل برخی از مسایل خانوادگی را در گرو تبادل افكار و رایزنی زن و مرد دانسته است:

«فَإِنْ أَرَادَا فِصَالاً عَن تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِمَا»۸

«اگر پدر و مادر بخواهند با رضایت و مشورت یكدیگر، فرزندشان را زودتر از دو سال از شیر بازگیرند، مرتكب گناهی نشده‌اند».

مراد از «تشاور»، همدلی، هم‌رأیی و مشاوره میان زن و مرد است و چون مادر نكته‌ها و ویژگی‌هایی از تربیت فرزند می‌داند كه پدر نمی‌داند، لذا اگر هم‌فكری و رایزنی نكنند، به زیان فرزند می‌انجامد.

حاصل سخن آنكه شخصی كه مورد مشورت قرار می‌گیرد باید شرایط و ویژگی‌هایی داشته باشد كه بتواند بهترین راه را توصیه و پیشنهاد نماید. از این رو داشتن شرایط لازم و در نظر گرفتن آن‌ها به هنگام مشورت امری لازم و ضروری است.۹

پی‌نوشت‌هاــــــــــــــــــــ

  1. بحارلأنوار/علامه مجلسی/تهران/دارالكتب الإسلامیه/ج۷۴/ص۲۲۲.
  2. همان/ج۷۲/صص ۱۰۰ و ۱۰۵.
  3. ترجمه و شرح نهج البلاغه/سید جعفر شهیدی/نامه ۵۳ (خطاب به مالك اشتر)/ص۳۲۸.
  4. روان‌شناسی عمومی از نظریه تا كاربرد/كارل هافمن (و دیگران)/ج۲.
  5. ر.ك: فمنیزم علیه زنان/كتاب نقد/سید ابراهیم حسینی/شماره ۱۷/ص ۶۴.
  6. بحارالأنوار/ج ۱۰۰/ص ۲۵۴/باب ۴/احوال الرجال و النساء/روایت ۵۶.
  7. نهج الفصاحه (گردآورنده و مترجم: ابوالقاسم پاینده)/تهران/جاوید.
  8. بقره/آیه‌ی ۲۳۳.
  9. شخصیت و حقوق زن/سید ابراهیم حسینی با همكاری گروه محققان/قم/دفتر نشر معارف/چاپ دوم/پاییز ۱۳۸۹/صص ۱۱۴-۱۱۱.

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *