چرا امام حسن(ع) با معاویه صلح كردند و مانند امام حسین(ع) حاضر به شهادت نشدند؟ | ناصرون
قالب وردپرس پوسته وردپرس قالب فروشگاهی وردپس

چرا امام حسن(ع) با معاویه صلح كردند و مانند امام حسین(ع) حاضر به شهادت نشدند؟

چرا امام حسن(ع) با معاویه صلح كردند و مانند امام حسین(ع) حاضر به شهادت نشدند؟
چرا امام حسن(ع) با معاویه صلح كردند و مانند امام حسین(ع) حاضر به شهادت نشدند؟

پرسش:

چرا امام حسن(ع) با معاویه صلح كردند و مانند امام حسین(ع) حاضر به شهادت نشدند؟ یعنی اگر صلح برای حفظ جان لازم است، چرا امام حسین(ع) صلح نكردند و اگر باید تا شهادت ایستادگی كرد، چرا امام حسن(ع) صلح كردند؟

پاسخ:

در ابتدا به عنوان مقدمه باید متذكّر شویم:

نباید پنداشت، اسلام یا دین جنگ است و یا دین صلح؛ كه بعد اشكالات متعددی برایمان پیش آید كه اگر دین صلح است، تا اخر باید به دعوتش به طور صلح آمیز ادامه می‌داد؛ تا هرجا كه پیش رفت، رفت؛ و اگر نرفت هم نرفت؛ و اگر دین جنگ است، چرا در سیزده سال مكه مسلمانان حتی اجازه‌ی دفاع مسلحانه از خود نداشتند؟! باید گفت: اسلام هم دین جنگ است، هم دین صلح؛ یعنی در شرایطی نباید جنگید و در شرایطی جنگ لازم است. سیره‌ی پیامبر اكرم(ص) در این زمینه بهترین سند است.۱

اكنون وقتی می‌بینیم از دو امام معصوم، یكی صلح كرد و دیگری جنگید، باید متوجه تفاوت شرایط زمان این دو باشیم و آن شرایط را بررسی كنیم و ببینیم كه در زمان این دو امام، شرایط اجتماعی چه تفاوتی داشت كه یكی مجبور به صلح شد و دیگری مجبور به جنگ. استاد مطهری تفاوت‌های شرایط این دو امام را عبارت می‌دانند از:

۱. امام حسن(ع) در مركز خلافت بود و كشته شدن او به معنی كشته شدن خلیفه‌ی مسلمین و شكست مركز خلافت بود؛ اما وضع امام حسین(ع) وضع یك معترض در برابر حكومتِ موجود بود. به بیان دیگر، مقاومت امام حسن(ع) تا سرحد كشته شدن شبیه مقاومت عثمان بود و نه نظیر مقاومت امام حسین(ع).

اینكه خلیفه‌ی مسلمین در مسند خلافتش كشته شود، مسئله‌ای بود كه حتی امام حسین(ع) هم از شبیه آن۲ پرهیز می‌كرد. حتی امیرالمؤمنین(ع) نیز در زمان عثمان با اینكه خواسته‌های معترضین را به حق می‌دید و سعی می‌كرد عثمان را به انجام آن‌ها وادار سازد، اما شدیداً تلاش می‌كرد تا مانع از قتل عثمان شود.

۲. لشكر امام حسن(ع) در مقابل معاویه از گروه‌های مختلف با گرایش‌های متفاوتی تشكیل شده بود؛ شبیه نیرویی كه حضرت علی(ع) در جنگ صفین در مقابل معاویه آورد. می‌دانیم كه در جنگ صفین، پس از ۱۸ ماه نبرد و به‌جا ماندن كشته‌های فراوان از طرفین، عاقبت عده‌ای فریب معاویه را خوردند. در لشكر امام حسن(ع) نیز از همه دسته‌ها: خوارج و… وجود داشتند و اگر جنگی در می‌گرفت، احتمالاً مدت‌ها ادامه می‌یافت و عده‌ی كثیری از مسلمین كشته می‌شدند. بعید نبود كه باز با ترفند‌های معاویه، نتیجه به ضرر امام حسن(ع) تمام می‌شد؛ یعنی نتیجه‌ی نهایی آن، یك جنگ چند ساله و در نهایت خستگی و بازگشت طرفین یا مغلوبیت امام حسن(ع) و كشته شدنش در مسند خلافت بود؛ اما امام حسین(ع) جمعیتی داشت كه تعدادشان بسیار كم بود و آنها را نیز مرخص كرد؛ اما آنها همگی به اصرار باقی می‌ماندند تا كشته شوند؛ یعنی كشته شدنی كاملاً افتخار آمیز.

علاوه بر اینها، سه عامل مهم دیگر نیز در قیام امام حسین(ع) دخالت داشت كه هر سه در زمان امام حسن(ع) به گونه‌ای دیگر بود. پس، از دیگر تفاوت‌های شرایط این دو امام:

۳. یزید (حاكم وقت) از امام حسین(ع) بیعت می‌خواست و بیعت یعنی قبول خلافت؛ در حالی كه در مفاد صلح‌نامه‌ی امام حسن(ع) به هیچ وجه ذكری از بیعت با معاویه به میان نیامده بود و در تاریخ نیز گفته نشده بود كه امام حسن(ع) و شیعیانش با معاویه بیعت كرده باشند.

۴. دعوت مردم كوفه از امام حسین(ع) به نحوی بود كه حجت بر امام تمام شده بود؛ ولی در مورد امام حسن(ع) قضیه كاملاً بر عكس بود؛ یعنی مردم كوفه تقریباً عدم آمادگی‌شان را اعلام كرده بودند.

۵. در زمان امام حسن(ع)، ماهیت معاویه برای مردم روشن نبود؛ به ویژه كه معاویه نامه‌ی سفید امضا كرده و برای امام فرستاده بود، به این معنی كه هر شرطی امام بگذارد، او می‌پذیرد. مردم هم فكر می‌كردند كه معاویه شخص سیاستمداری است و فقط دلش می‌خواهد حاكم باشد و حاضر است مجری منویات امام حسن(ع) باشد؛ لذا اگر امام با این وضعیت صلح نمی‌كرد، گذشته از شهادت خود ایشان و كثیری از مسلمین، امروز هم تاریخ ایشان را ملامت می‌كرد كه: «چرا با معاویه كه حاضر بود هر شرطی را بپذیرد، به جان شیعیان تعرض نكند و… صلح نكرد؟» اما در زمان امام حسین(ع) ماهیت معاویه و امویان رو شده بود و اصلاً امام حسین(ع) شعار خود را به امر معروف و نهی از منكر قرار داده و فرموده بود: «من رأی سلطاناً جائراً مستحلاً لحرام الله… كان حقاً علی الله أن یُدخله مدخله»؛ لذاست كه گفته می‌شود: صلح امام حسن(ع)، زمینه را برای قیام امام حسین(ع) آماده كرد.»۳

پی نوشت‌هاــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  1. سیری در سیره‌ی ائمه‌ی اطهار/استاد شهید مرتضی مطهری/صص۵۹-۵۸.
  2. یعنی اینكه حاضر نبود در مكه بماند و آنجا شهید شود؛ زیرا می‌گفت: «با این كار، حرمت خانه‌ی خدا نیز هتك می‌شود.»
  3. سیری در سیره‌ی ائمه اطهار/استاد شهید مرتضی مطهری/صص۹۶-۸۳. سؤال مورد بحث را «استاد مطهری» در این كتاب مطرح كرده و در دو جلسه سخنرانی و پرسش و پاسخ، مفصلاً به جوانب مختلف آن پرداخته است (صص۱۰۸-۵۵). آنچه در اینجا آمده، خلاصه‌ای از مطالب آن بود؛ منبع: راهنما(قرآن و عترت)/دكتر حسین سوزنچی/تهران/مدرسه/چاپ اول/سال ۱۳۸۴/صص ۱۷۹-۱۷۷.

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *